Systemy kontroli jakości
Konsumenci domagają się by produkty rolne trafiające na rynek były wysokiej jakości a ich produkcja była prowadzona z poszanowaniem zasad ochrony środowiska. W związku z tym, handlowcy coraz częściej żądają od producentów owoców i warzyw poświadczeń, że kupowane od nich produkty są doskonałej jakości i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia ludzi. Należy sądzić, że w najbliższych latach eksport a także krajowa sprzedaż hurtowa i detaliczna owoców i warzyw bez certyfikatu będzie niemożliwa lub bardzo utrudniona. Obecnie w Polskim systemie prawnym funkcjonują dwa systemy mające na celu kontrolę jakości w produkcji rolnej zgodnie z zasadami zrównoważonej produkcji i ochrony środowiska:
- Zwykła Dobra Praktyka Rolnicza (ZDPR),
- Integrowana Produkcja (IP). Czytaj więcej...
Ponadto w kraju wdrażany jest międzynarodowy system certyfikacji produkcji rolniczej EUREPGAP/GLOBALGAP, który jest zarządzany przez niezależną organizację non-profit o strukturze ponadnarodowej.
Zwykła Dobra Praktyka Rolnicza jest zbiorem zasad, porad i zaleceń których stosowanie pozwala na prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z zasadami ochrony środowiska. Kodeks ten został opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dostępny na www.wir.org.pl) na bazie Dobrej Praktyki Rolniczej (ang. Good Agricultural Practice, GAP) wprowadzonej do ustawodawstwa Unii Europejskiej podczas reformowania Wspólnej Polityki Rolnej. Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej dostosowany do polskich warunków i systemu prawnego został opracowany na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi i jest dostępny na stronie www.mos.gov.pl. Standardy Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej (ZDPR) są zgodne z polskimi ustawami o ochronie przyrody, o nawozach i nawożeniu, o ochronie roślin, z przepisami prawa ochrony środowiska oraz prawa wodnego i harmonizują z odpowiednimi aktami prawnymi Unii. Kodeks Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej określa sposoby postępowania przy:
- stosowaniu i przechowywaniu nawozów naturalnych i mineralnych,
- stosowaniu i przechowywaniu środków ochrony roślin,
- ochronie siedlisk przyrodniczych,
- ochronie gleby,
- ochronie wód przed zanieczyszczeniami pochodzenia rolniczego,
- rolniczym wykorzystaniu komunalnych osadów ściekowych,
- rolniczym wykorzystaniu ścieków na terenie gospodarstwa rolnego,
- gospodarowaniu na użytkach zielonych,
- utrzymaniu czystości i porządku w gospodarstwie.
Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętych planem rozwoju obszarów wiejskich, jego stosowanie jest bezwzględnie wymagane od producentów rolnych objętych taką pomocą. Dla pozostałych producentów jego stosowanie jest zalecane. Organem kontrolującym zgodność gospodarowania z zasadami ZDPR jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Integrowana Produkcja jest system gospodarowania uwzględniającym zasady zrównoważonej produkcji, bezpieczeństwa żywnościowego i ochrony środowiska w ramach którego produkowane są najwyższej jakości owoce, warzywa i inne płody rolne. IP można też określić jako sposób produkcji rolnej wykorzystujący zasady Integrowanej Ochrony Roślin i Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej. W systemie tym wykorzystywane są najnowsze osiągnięcia nauki i techniki rolniczej. Specyfika upraw oparta jest na właściwie dobranym płodozmianie, agrotechnice, racjonalnym wapnowaniu i nawożeniu opartym na rzeczywistym zapotrzebowaniu pokarmowym roślin. W chemicznej ochronie roślin wykorzystywane są preparaty bezpieczne dla środowiska i organizmów pożytecznych, a ich użycie dopuszczalne jest tylko w przypadkach, gdy przekroczone zostały progi ekonomicznej szkodliwości a inne metody zwalczania agrofagów i patogenów są nieskuteczne. W integrowanej produkcji zakazane jest stosowanie środków z grupy toksycznej i bardzo toksycznej. Podstawy prawne Integrowanej Produkcji reguluje Ustawa o ochronie roślin z dnia 18 grudnia 2003 r. Zgodnie z nią, upoważnieni do wydawania certyfikatów są Wojewódzcy Inspektorzy Ochrony Roślin i Nasiennictwa właściwi ze względu na miejsce prowadzenia upraw. Certyfikat wydaje się na okres 12 miesięcy na wniosek producenta. Warunkiem jego otrzymania jest:
- ukończenie szkolenia w zakresie IP,
- prowadzenie produkcji i ochrony roślin według szczegółowych metodyk zatwierdzonych przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa (aktualny wykaz metodyk: www.piorin.gov.pl),
- udokumentowanie prowadzenia działań związanych z IP.
EUREPGAP jest międzynarodowym systemem certyfikacji produkcji wybranych płodów rolnych, w tym warzyw i owoców. Jego początki sięgają 1997 r., kiedy to grupa 15 największych europejskich sieci supermarketów, między innymi TESCO, COOP, Sainsbury’s, Marks&Spencer i Ahold, powołała do życia Grupę Roboczą Europejskich Handlowców Świeżymi Produktami Ogrodniczymi (ang. Euro-Retailer Produce Working Group, EUREP). Zadaniem EUREP było stworzenie spójnego systemu kontroli produkcji opierającego sie na założeniach Dobrej Praktyki Rolniczej (GAP). W EUREPGAP wykorzystane są również elementy systemu HACCP (Analiza Ryzyka i Krytyczne Punkty Kontroli, ang. Hazard Analysis and Critical Control Point), który wcześniej wprowadzono w przemyśle spożywczym. System EUREPGAP gwarantuje, że na każdym etapie produkcji przestrzegane są krajowe i międzynarodowe standardy produkcji wysokiej jakości żywności z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska. W systemie certyfikowany jest sposób produkcji, a nie określony produkt.
Zgodnie z listą kontrolną EUREPGAP (tłumaczenia polskie dostępne tutaj i tutaj), wymagania i zalecenia dla producentów owoców i warzyw obejmują następujące zagadnienia:
- Identyfikowalność produktów,
- Dokumentacja i kontrola wewnętrzna,
- Materiał siewny i szkółkarski,
- Historia i zarządzanie miejscem upraw,
- Zarządzanie glebami i podłożami,
- Nawożenie i nawozy,
- Nawadnianie i fertygacja,
- Ochrona upraw,
- Zbiory,
- Zarządzanie produkcją,
- Gospodarka odpadami i ściekami, recykling,
- Bezpieczeństwo i higiena pracy,
- Ochrona środowiska,
- Reklamacja.
W ich ramach zawarte są wymagania podstawowe (47 punktów kontrolnych, oznaczonych na czerwono), wymagania dodatkowe (98 punktów kontrolnych, oznaczonych na żółto) i zalecenia (65 punktów kontrolnych, oznaczonych na zielono).
O certyfikat mogą się ubiegać producenci, którzy posiadają pełna dokumentację, prowadzoną zgodnni z wymaganiami EEUREPGAP, za okres co najmniej 3 miesięcy przed datą audytu. Aby uzyskać certyfikat należy spełnić 100% wymagań podstawowych i 95% wymagań dodatkowych. W przypadku zaleceń nie jest wymagany minimalny pułap zgodności.
EUREPGAP, początkowo pomyślany jako europejski system certyfikacji produkcji rolnej, szybko zdobył znaczenie w skali światowej. Obecnie jest on obecny 62 krajach i objął swoim zasięgiem Europę poza Rosją i Białorusią, obydwie Ameryki, Australię, Nową Zelandię oraz dużą część Afryki i Azji, tym Chiny, Indie i Wietnam. Z tego względu, Zarząd EUREPGAP podjął decyzję o zmianie nazwy systemu na GLOBALGAP, co zostało ogłoszone podczas konferencji w Bangkoku w roku 2007. Operatorem EUREPGAP/GLOBALGAP jest firma FoodPLUS GmbH z Kolonii w Niemczech (www.globalgap.org). Certyfikat EUREPGAP/GLOBALGAP ma prawo przyznać niezależna jednostka certyfikująca posiadająca akredytację operatora systemu zgodnie z normą EN 45011.